علائم سردردهای میگرنی فقط به درد سر محدود نمی‌شود؛ تهوع، حساسیت به نور و صدا و گاهی اختلالات بینایی هم از نشانه‌های آن‌اند. در این مقاله می‌خوانید حملهی میگرن چه مراحلی دارد، چه علائمی نشانه‌ی هشدار است و برای کنترل آن چه باید کرد.
فهرست مطالب
- میگرن چیست و چرا علائم آن فقط سردرد نیست؟
- چهار مرحله‌ی حملهی میگرن و علائم هر مرحله
- ۱۰ نشانه‌ی اصلی در علائم سردردهای میگرنی
- انواع میگرن: با اورا، بدون اورا و حالت‌های خاص
- میگرن عصبی چیست و چه رابطه‌ای با استرس دارد؟
- تفاوت علائم میگرن با سردرد تنشی و سردرد خوشه‌ای
- عوامل محرک؛ چه چیزی حملهی میگرن را شروع میکند؟
- علائم هشداردهنده؛ چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنید؟
- تشخیص میگرن چگونه انجام میشود؟
- راه‌های کنترل و درمان میگرن
- جمع‌بندی
- سوالات متداول درباره‌ی علائم سردردهای میگرنی
میگرن چیست و چرا علائم آن فقط سردرد نیست؟
میگرن یک اختلال عصبی مزمن است که به‌صورت حمله‌های تکرارشونده بروز میکند. برخلاف تصور رایج، میگرن فقط «یک سردرد شدید» نیست؛ مجموعهای از نشانه‌های مغزی، گوارشی و حسی است که گاهی چند روز زندگی فرد را مختل میکند. به همین دلیل شناخت علائم سردردهای میگرنی به تشخیص زودتر و درمان مؤثرتر کمک میکند.
طبق اطلاعات سازمان جهانی بهداشت درباره‌ی اختلالات سردرد، میگرن یکی از شایعترین اختلالات سردردی است و در زنان بیش از مردان دیده میشود. علت دقیق آن هنوز کامل روشن نیست، اما عوامل ژنتیکی، تغییرات هورمونی و حساسیت سیستم عصبی به محرکهای محیطی در آن نقش دارند. سابقه‌ی خانوادگی هم شانس ابتلا را بیشتر میکند.
اگر سردردهای شما مکرر است یا با تهوع و حساسیت به نور همراه میشود، خواندن ادامه‌ی این مقاله به شما کمک میکند علائم سردردهای میگرنی را بهتر بشناسید. البته این مطلب جایگزین معاینه‌ی پزشک نیست.
چهار مرحله‌ی حملهی میگرن و علائم هر مرحله
علائم سردردهای میگرنی در یک حملهی کامل میگرن می‌تواند در چهار مرحله ظاهر شود. همه‌ی افراد همه‌ی مراحل را تجربه نمی‌کنند و گاهی فقط مرحله‌ی سردرد دیده میشود. آگاهی از این مراحل باعث میشود نشانه‌های پیش از درد را زودتر بشناسید.
۱. مرحله‌ی پیش‌درآمد (پرودروم)
نخستین بخش از علائم سردردهای میگرنی ساعت‌ها تا یک یا دو روز پیش از سردرد شروع میشود. تغییرات ظریفی مثل کج‌خلقی یا افسردگی ناگهانی، خستگی و خمیازه‌ی زیاد، گرفتگی گردن، ولع به خوردن خوراکی‌های خاص، تشنگی و تکرر ادرار از نشانه‌های آن است. چون نشانه‌ها کم‌رنگ‌اند، بسیاری از افراد آن‌ها را به حملهی میگرن ربط نمی‌دهند.
۲. مرحله‌ی اورا
اورا یکی از متمایزترین علائم سردردهای میگرنی است؛ یک اختلال گذرای عصبی که معمولاً پیش از سردرد یا همزمان با آن میآید و هر نشانه‌ی آن حدود ۵ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد. شکل شایع آن بینایی است: نورهای چشمکزن، خطوط زیگزاگ، لکه‌های روشن یا نقطه‌ی کور. گاهی اورا به‌صورت سوزنسوزن شدن صورت و دست، سنگینی اندام یا مشکل موقت در حرف زدن دیده میشود. بر اساس منابعی مانند راهنمای سرویس سلامت بریتانیا (NHS)، حدود یک‌سوم مبتلایان به میگرن اورا را تجربه میکنند.
۳. مرحله‌ی سردرد
این مرحله شناخته‌شده‌ترین بخش علائم سردردهای میگرنی است و بدون درمان معمولاً ۴ تا ۷۲ ساعت طول میکشد. درد ضرباندار است، اغلب یک طرف سر را درگیر میکند و با تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا همراه میشود. بیشتر بیماران ترجیح می‌دهند در اتاقی تاریک و ساکت دراز بکشند.
۴. مرحله‌ی پس‌درآمد (پست‌درم)
پس از فروکش کردن علائم سردردهای میگرنی، بسیاری از افراد تا یک روز احساس خستگی، گیجی، ضعف و کاهش تمرکز دارند؛ حالتی که به «خماری میگرنی» هم معروف است. بعضی نیز برعکس، احساس سرخوشی نامعمول میکنند. حرکت ناگهانی سر در این مرحله ممکن است درد خفیفی را برگرداند.
۱۰ نشانه‌ی اصلی در علائم سردردهای میگرنی
مهم‌ترین نشانه‌هایی که در علائم سردردهای میگرنی دیده میشود، در فهرست زیر آمده است. وجود چند مورد از آن‌ها به‌همراه سردردهای تکرارشونده، دلیل خوبی برای مراجعه به پزشک مغز و اعصاب است:
- درد ضرباندار: دردی که با هر ضربان قلب شدیدتر میشود.
- درد یک‌طرفه: معمولاً در پیشانی، شقیقه یا اطراف چشم؛ هرچند گاهی دو طرف سر را درگیر میکند.
- شدت متوسط تا زیاد: دردی که توان کار و فعالیت عادی را کم میکند.
- بدتر شدن با فعالیت: راه رفتن، بالا رفتن از پله یا خم شدن درد را تشدید میکند.
- تهوع و استفراغ: از شایعترین همراهان سردرد میگرنی.
- حساسیت به نور: نور معمولی هم آزاردهنده یا دردناک میشود.
- حساسیت به صدا: صداهای معمولی بلند و ناراحت‌کننده به نظر می‌رسند.
- حساسیت به بو: بعضی بوها مثل عطر یا غذا حال بیمار را بدتر میکنند.
- تغییرات بینایی و حسی: نورهای چشمکزن، تاری دید، بیحسی یا سوزنسوزن شدن.
- خستگی و ضعف تمرکز: هم پیش از حمله و هم بعد از آن.
علائم سردردهای میگرنی در افراد مختلف فرق میکند. حتی در یک فرد هم هر حمله ممکن است شبیه حملهی قبل نباشد. بنابراین داشتن یا نداشتن یکی از این علائم به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
انواع میگرن: با اورا، بدون اورا و حالت‌های خاص
پزشکان علائم سردردهای میگرنی را بر اساس الگوی نشانه‌ها دسته‌بندی میکنند. دو نوع اصلی آن این‌هاست:
- میگرن بدون اورا: شایعترین نوع است. فرد بدون هشدار قبلی دچار سردرد ضرباندار همراه با تهوع و حساسیت به نور و صدا میشود.
- میگرن با اورا: پیش از درد یا همزمان با آن، علائم عصبی گذرا مثل نورهای چشمکزن یا بیحسی ظاهر میشود.
علاوه بر این‌ها، میگرن مزمن (سردرد در ۱۵ روز یا بیشتر از ماه، که دست‌کم هشت روز آن ویژگی‌های میگرنی دارد)، میگرن وابسته به قاعدگی و میگرن شبکیه‌ای (کاهش بینایی گذرا در یک چشم) از حالت‌های خاص‌تر هستند و حتماً باید توسط پزشک بررسی شوند. پس نوع میگرن تعیین میکند علائم سردردهای میگرنی در شما چه شکلی باشد و چه درمانی مناسب‌تر است.
میگرن عصبی چیست و چه رابطه‌ای با استرس دارد؟
«میگرن عصبی» یک اصطلاح عامیانه است، نه تشخیص پزشکی. مردم معمولاً این عبارت را برای میگرنی به کار می‌برند که با استرس، اضطراب یا هیجان شدید آغاز یا تشدید میشود. میگرن ذاتاً یک اختلال عصبی (مربوط به سیستم عصبی و مغز) است و تنش روانی تنها یکی از محرکهای آن به شمار میآید.
در عمل، استرس و علائم سردردهای میگرنی یک چرخه‌ی دوطرفه می‌سازند: استرس حمله را تحریک میکند و حمله‌های مکرر هم اضطراب و نگرانی از حملهی بعدی را بالا می‌برد. اگر این الگو را در خود می‌بینید، مطالعه‌ی مقاله‌ی میگرن و اضطراب پنهان می‌تواند مفید باشد. همچنین کار با روانشناس در مشاورهی تخصصی بزرگسالان به شما کمک میکند مهارت‌های مدیریت استرس و اضطراب را یاد بگیرید.
تفاوت علائم میگرن با سردرد تنشی و سردرد خوشه‌ای
همه‌ی سردردها میگرن نیستند و علائم سردردهای میگرنی ویژگی‌های مشخصی دارد. تشخیص نوع سردرد به انتخاب درمان درست کمک میکند:
- سردرد تنشی: درد دو طرفه، فشارنده و شبیه یک نوار دور سر است. شدت آن خفیف تا متوسط است و معمولاً تهوع و حساسیت شدید به نور ندارد.
- میگرن: درد ضرباندار، اغلب یک‌طرفه و شدیدتر است و با تهوع، حساسیت به نور و صدا و بدتر شدن با حرکت همراه میشود.
- سردرد خوشه‌ای: درد بسیار شدید و سوزشی در اطراف یک چشم، همراه با اشک‌ریزش، گرفتگی بینی یا افتادگی پلک در همان طرف. حمله‌ها کوتاه‌تر هستند اما در یک بازه‌ی زمانی هر روز تکرار می‌شوند.
اگر نمی‌دانید سردرد شما از کدام نوع است، پزشک با شرح حال و معاینه‌ی عصبی می‌تواند آن را مشخص کند. مقایسه‌ی علائم سردردهای میگرنی با انواع دیگر سردرد، نخستین گام تشخیص است.
عوامل محرک؛ چه چیزی حملهی میگرن را شروع میکند؟
محرک‌ها برای هر فرد متفاوت‌اند، اما بعضی از آن‌ها شایع‌ترند و شناختشان به پیشگیری از علائم سردردهای میگرنی کمک میکند:
- کم‌خوابی، پرخوابی یا بی‌نظمی در ساعت خواب
- استرس و اضطراب، یا رها شدن ناگهانی از یک دورهی پراسترس
- نخوردن وعده‌های غذایی و گرسنگی طولانی
- تغییرات هورمونی، به‌ویژه در دوران قاعدگی
- نور شدید یا چشمکزن، صدای بلند و بوهای تند
- مصرف الکل و تغییر ناگهانی در مصرف کافئین
- تغییر هوا و فشار هوا و کم‌آبی بدن
- مصرف زیاد مسکن‌ها که خودش می‌تواند سردرد ناشی از مصرف بیش‌ازحد دارو ایجاد کند
برای ثبت علائم سردردهای میگرنی در هر حمله و شناخت محرکهای خودتان، چند هفته «دفترچه‌ی سردرد» بنویسید: تاریخ، ساعت شروع، شدت درد، غذا و خواب روز قبل، استرس و داروی مصرفی. این یادداشت‌ها برای پزشک هم ارزشمند است.
علائم هشداردهنده؛ چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنید؟
در کنار علائم سردردهای میگرنی معمول، بعضی نشانه‌ها می‌گویند مشکل ممکن است جدی‌تر از میگرن باشد. در این موارد معطل نکنید و به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید:
- سردردی که ناگهان و در چند ثانیه به شدیدترین حالت میرسد (سردرد رعد و برقی)
- سردرد همراه با تب، سفتی گردن، تغییر سطح هوشیاری یا تشنج
- ضعف یا بیحسی یک طرف بدن، افتادگی صورت یا اختلال در گفتار
- اختلال بینایی که از بین نمی‌رود، یا دوبینی
- سردرد پس از ضربه به سر
- سردردی که طی هفته‌ها شدیدتر یا مکرر میشود یا الگوی همیشگی‌اش تغییر میکند
- شروع سردرد تازه در سنین بالا (مثلاً بعد از ۵۰ سالگی)
همچنین اگر علائم سردردهای میگرنی هر ماه چند بار کار، تحصیل یا روابط شما را مختل میکند، نیازی نیست منتظر شرایط اورژانسی بمانید و بهتر است برای برنامه‌ی درمانی پیشگیرانه به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.
تشخیص میگرن چگونه انجام میشود؟
تشخیص میگرن بر پایه‌ی بررسی علائم سردردهای میگرنی است، نه آزمایش خون یا یک عکس مشخص. پزشک بر پایه‌ی شرح حال، الگوی حمله‌ها (شروع، مدت، شدت، علائم همراه، سابقه‌ی خانوادگی) و معاینه‌ی عصبی تصمیم می‌گیرد. اگر نشانه‌های هشداردهنده‌ای وجود داشته باشد، ممکن است MRI یا سی‌تی‌اسکن مغز برای رد علل دیگر درخواست شود.
مراجعه با دفترچه‌ی ثبت سردرد، فهرست داروهای مصرفی و اطلاعات سابقه‌ی خانوادگی، روند تشخیص را سریع‌تر و دقیق‌تر میکند.
راه‌های کنترل و درمان میگرن
درمان میگرن معمولاً ترکیبی است و باید با نظر پزشک انجام شود. به‌طور کلی دو هدف دارد: متوقف کردن حملهی در حال وقوع و کم کردن دفعات و شدت حمله‌های بعدی؛ یعنی کاهش علائم سردردهای میگرنی در طول زمان.
درمان دارویی
داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی، داروهای اختصاصی میگرن مثل تریپتان‌ها و داروهای ضد تهوع برای مهار حمله به کار می‌روند. برای پیشگیری از حملات مکرر، پزشک ممکن است داروهای پیشگیرانه مثل بتابلاکرها یا بعضی داروهای ضدافسردگی و ضدتشنج را تجویز کند. نوع و مقدار دارو را فقط پزشک تعیین میکند و مصرف مکرر مسکن بدون نظر پزشک می‌تواند سردرد را بدتر کند. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی درمان میگرن بخوانید.
سبک زندگی
- خواب و بیداری منظم و کافی
- وعده‌های غذایی منظم و نوشیدن آب کافی
- ورزش سبک و منظم مثل پیاده‌روی
- مدیریت استرس با تنفس عمیق، آرام‌سازی عضلانی و ذهن‌آگاهی
- پرهیز از محرک‌هایی که برای شما ثبت شده‌اند
نوروفیدبک به‌عنوان روش مکمل
نوروفیدبک روشی غیردارویی و بدون درد است که فرد را با بازخورد زنده از امواج مغزی خودش آموزش می‌دهد تا الگوهای فعالیت مغز را تنظیم کند. در مرکز طراوت بهشت، نوروفیدبک ILF برای بعضی بیماران مبتلا به میگرن، به‌ویژه وقتی استرس و اضطراب در تشدید حملات نقش دارند، به‌عنوان درمان مکمل پیشنهاد میشود. شواهد پژوهشی درباره‌ی اثر آن هنوز محدود است و نتیجه از فردی به فرد دیگر فرق میکند، بنابراین نباید جایگزین ارزیابی پزشکی یا داروهای تجویزشده شود. برای آشنایی بیشتر، مقاله‌ی درمان میگرن با نوروفیدبک را ببینید.
جمع‌بندی
علائم سردردهای میگرنی فقط درد نیست؛ مجموعهای از نشانه‌های پیش از حمله، اورا، تهوع و حساسیت‌های حسی است. شناخت مراحل حمله، ثبت محرک‌ها و توجه به علائم هشدار، سه کار ساده اما مؤثر برای کنترل میگرن هستند.
اگر الگوی علائم سردردهای میگرنی در شما تکرار میشود، بهتر است زودتر با پزشک مشورت کنید و در کنار درمان پزشکی، به عوامل روانی مثل استرس و اضطراب هم توجه داشته باشید.
سوالات متداول درباره‌ی علائم سردردهای میگرنی
شایعترین علائم سردردهای میگرنی چیست؟
در علائم سردردهای میگرنی، شایعترین نشانه سردرد ضرباندار و متوسط تا شدید است که اغلب یک طرف سر را درگیر میکند. تهوع، گاهی استفراغ، حساسیت به نور و صدا و بدتر شدن درد با فعالیت روزمره همراهان معمول آن هستند. بعضی افراد پیش از درد، اورا یا علائم هشداردهنده هم تجربه میکنند.
حملهی میگرن چقدر طول میکشد؟
بدون درمان، سردرد میگرنی معمولاً بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول میکشد. مراحل پیش از درد و بعد از آن هم ممکن است هر کدام چند ساعت تا یک یا دو روز ادامه پیدا کنند. اگر سردرد بیش از ۷۲ ساعت ادامه یافت، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
اورا در میگرن چیست و چه شکلی است؟
اورا مجموعهای از علائم عصبی گذراست که معمولاً پیش از درد یا همزمان با آن میآید و کمتر از یک ساعت طول میکشد. شایعترین نوع آن بینایی است: دیدن نورهای چشمکزن، خطوط زیگزاگ یا نقطههای کور. بیحسی و سوزنسوزن شدن صورت و دست هم دیده میشود.
تفاوت میگرن و سردرد تنشی در چیست؟
سردرد تنشی معمولاً دو طرفه، فشارنده و خفیف تا متوسط است و تهوع یا حساسیت شدید به نور ندارد. میگرن بیشتر ضرباندار، شدیدتر و یک‌طرفه است و با تهوع، حساسیت به نور و صدا و بدتر شدن درد با حرکت همراه میشود.
چه علائمی در سردرد خطرناک است و باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟
سردردی که ناگهان و در چند ثانیه به اوج شدت میرسد، همراه با تب و گردندرد، ضعف یا بیحسی یک طرف بدن، اختلال گفتار، تشنج یا کاهش هوشیاری است، اورژانسی تلقی میشود. شروع سردرد تازه و متفاوت در سنین بالا هم باید سریع بررسی شود.
آیا استرس باعث میگرن میشود؟
استرس علت اصلی میگرن نیست، اما یکی از محرکهای رایج حمله است. بسیاری از افراد حمله را بعد از دورهی پراسترس یا در زمان رها شدن از آن تجربه میکنند. مدیریت استرس، خواب منظم و مشاورهی روانشناسی میتوانند دفعات حملات را کم کنند.
آیا نوروفیدبک برای میگرن مفید است؟
نوروفیدبک یک روش غیردارویی و مکمل است که با آموزش الگوی امواج مغزی به کاهش حساسیت و تکرار حملات کمک میکند. شواهد پژوهشی هنوز محدود است و پاسخ افراد فرق دارد؛ بنابراین جایگزین ارزیابی پزشکی و درمان دارویی نیست.
برای بررسی میگرن و درمان مکمل وقت بگیرید
اگر حملات میگرن با استرس و اضطراب شما گره خورده است، متخصصان طراوت بهشت شرایط شما را بررسی میکنند و در صورت مناسب بودن، نوروفیدبک ILF را پیشنهاد می‌دهند.
